Electrificación da economía

⚡ A electrificación da economía

Descarbonizar non é só producir a electricidade con renovables: tamén hai que usar electricidade onde hoxe se queiman gas, gasóleo ou gasolina, en coches eléctricos, bombas de calor ou procesos industriais. Canto avanzamos?

Electricidade no consumo final de enerxía: España 24,8 UE 23,4Francia 26,5Portugal 26,4Alemaña 22,8Italia 22,7 Noruega 52,2Suecia 33,4 % do consumo final de enerxía · 2024 · Eurostat (balances energéticos, nrg_bal_c) Todos os países →

Canta da enerxía que se usa é electricidade?

Peso da electricidade no consumo final de enerxía de cada sector (uso enerxético, sen materias primas). No conxunto da economía a electrificación está practicamente estancada arredor dunha cuarta parte desde hai unha década: os fogares avanzan, pero o transporte, que gasta máis enerxía ca ningún outro sector, segue funcionando case só con derivados do petróleo. "Comercio e servizos públicos" inclúe oficinas, comercios, hospitais, colexios e edificios das administracións: Eurostat non os separa.

A industria, rama a rama

As ramas que necesitan calor a moi alta temperatura (cemento, cerámica, vidro, química) son as máis difíciles de electrificar e seguen dependendo do gas; a siderurxia xa é en boa parte eléctrica porque en España a maior parte do aceiro fabrícase en fornos de arco eléctrico a partir de chatarra.

O transporte: pouca enerxía eléctrica, moitos viaxeiros

O transporte é o sector menos electrificado: só un 1,2 % da enerxía que gasta é electricidade. Pode parecer pouco para un país con metro en sete cidades, Cercanías e unha das maiores redes de alta velocidade do mundo, pero a cifra mide enerxía, non viaxes, e o tren eléctrico é tan eficiente que gasta moi pouca para o traballo que fai.

Consumo final de enerxía do transporte dentro de España (Eurostat). «Ferrocarril» inclúe trens de viaxeiros e de mercadorías, metro e tranvía. «Avión, barco e outros» son os voos e barcos nacionais e os oleodutos e gasodutos; os voos e barcos internacionais non están nesta cifra. As bombas dos oleodutos e gasodutos son eléctricas: de aí a pequena parte azul desa barra.

Por que pesa tan pouco: a eficiencia do tren eléctrico

As cifras déixano claro. O ferrocarril fai o 8,8 % dos viaxeiros-km por terra e o 3,9 % das toneladas-km con só o 1,1 % da enerxía do transporte, e iso que esa enerxía inclúe tamén o metro e o tranvía, que non están nos viaxeiros-km. Do ferrocarril, un 87 % da enerxía xa é electricidade. Hai dous motivos. O primeiro é o motor: un eléctrico converte en movemento case toda a enerxía que recibe, mentres que un de gasolina ou gasóleo perde a maior parte en calor. O segundo é a roda de aceiro sobre o carril, que roza moito menos ca un pneumático sobre o asfalto, e un tren leva a centos de persoas á vez. Por iso pasar viaxeiros e mercadorías da estrada ao tren reduce o consumo de enerxía moito máis do que sobe o consumo de electricidade.

O contrario tamén se cumpre: a electrificación do transporte está estancada porque o 88 % da súa enerxía se gasta na estrada, e alí o coche eléctrico aínda é unha parte moi pequena do parque e os camións case non comezaron. En mercadorías, España está moi por debaixo de Europa: case todo vai en camión.

Tren no transporte terrestre de viaxeiros: España 8,8 UE 8,9Francia 11,6Portugal 4,6Alemaña 10,6Italia 7 % dos viaxeiros-km en coche, autobús e tren (sen metro nin tranvía) · 2024 · Eurostat (tran_hv_psmod) Todos os países →

Viaxeiros: reparto dos viaxeiros-km entre coche, autobús e tren. Mercadorías: reparto das toneladas-km entre estrada, tren e vías navegables (en España non hai transporte fluvial de mercadorías). Eurostat non inclúe o metro nin o tranvía no reparto de viaxeiros porque non hai datos harmonizados dos quilómetros que percorren os seus viaxeiros, nin tampouco os avións.

O metro si conta nas viaxes

Os viaxeiros-km de Eurostat deixan fóra o metro, pero o INE conta cantas viaxes se fan en cada medio de transporte público. En 2025 o metro fixo 1.458 millóns de viaxes, máis que todos os trens xuntos (696 millóns), e 37 de cada 100 viaxes en transporte público foron sobre carrís.

Estatística de Transporte de Viaxeiros do INE: viaxes (non quilómetros) en metro, autobús, tren, avión e barco dentro de España, divididas pola poboación. Unha viaxe en metro é moito máis curta ca unha en AVE, así que estas cifras non se poden sumar aos viaxeiros-km de arriba. O tranvía non ten unha partida propia nesta estatística. «Sobre carrís» non sempre é eléctrico: algunhas liñas de media distancia seguen sendo de gasóleo.

Como se quentan as casas

En enerxía, a calefacción dos fogares repártese case a partes iguais entre biomasa (leña e pellets, sobre todo en zonas rurais), gas natural e gasóleo ou butano; a electricidade e a calor que captan as bombas de calor do aire suman arredor dun 15 %. Unha bomba de calor aproveita enerxía gratuíta do aire: por cada kWh de electricidade entrega 3 ou 4 de calor, e Eurostat conta esa parte como "calor ambiente".

A gran maioría son equipos aire-aire reversibles, é dicir, aparellos de aire acondicionado tipo split que tamén dan calor; Eurostat cóntaos como bombas de calor aínda que moitos se usen sobre todo no verán. A aerotermia aire-auga (a que substitúe unha caldeira e quenta radiadores, chan radiante e auga quente) é aínda unha parte pequena.

Con que se quentan as vivendas, por provincia

En España, de cada 100 vivendas con calefacción 34 téñena eléctrica, 40 de gas natural, 13 de gasóleo ou derivados e 12 de biomasa ou outros. No sur e en Canarias, con invernos suaves, predominan os radiadores eléctricos e o aire acondicionado; no interior norte, con invernos fríos e longos, o gas natural e o gasóleo; e na España rural máis fría (Ourense, Lugo, Soria, Cuenca) e en Xaén, onde se queima moito óso de oliva, a biomasa. Enquisa de Características Esenciais da Poboación e as Vivendas 2021 do INE (mostral): conta vivendas, non enerxía, e só ofrece catro respostas. «Biomasa e outros» é a resposta «Outros» do INE, que na práctica é sobre todo leña, pellets e óso de oliva, pero tamén inclúe carbón e solar. A bomba de calor non se pode separar por provincia: a enquisa cóntaa dentro de «Electricidade» xunto cos radiadores e o aire acondicionado, e a cifra de bombas de calor de máis arriba (Eurostat) só existe para o conxunto de España.

Fontes e notas

• Eurostat – Balances enerxéticos completos (nrg_bal_c): consumo final de enerxía por sector, rama industrial e combustible, 1990-último ano. A comparación con outros países usa a mesma táboa e a mesma definición (electricidade entre consumo final de enerxía, uso enerxético) e só abrangue países europeos; Noruega e Suecia aparecen como referencia (bordo descontinuo) por seren as economías máis electrificadas de Europa.
• Eurostat – Reparto modal do transporte de viaxeiros (tran_hv_psmod) e de mercadorías (tran_hv_frmod): % dos viaxeiros-km en coche, autobús e tren e das toneladas-km por estrada, tren e vías navegables. Non inclúen metro, tranvía nin avión.
• INE – Estatística de Transporte de Viaxeiros, táboa 20239: viaxes mensuais en metro, autobús urbano e interurbano, tren, avión e barco. Conta viaxes, non quilómetros.
• Eurostat – Consumo de enerxía dos fogares por uso (nrg_d_hhq): calefacción, auga quente, cociña, refrixeración e iluminación por combustible, desde 2010 (en España elabórao o IDAE).
• Eurostat – Bombas de calor (nrg_inf_hptc): potencia térmica por tecnoloxía.
• INE – ECEPOV 2021, táboa 56784: vivendas principais con calefacción por tipo de combustible e provincia.
• Non hai estatística oficial aberta do sistema de calefacción dos edificios públicos: os rexistros de certificados enerxéticos das comunidades non recollen o combustible.

Datos actualizados hai 8 minutos