Público e privado

🏥 Público e privado

A sanidade e a educación son públicas e gratuítas, pero unha parte crecente préstase a través de empresas e centros privados pagados con diñeiro público, e outra págana as familias do seu peto. Esta páxina mide, comunidade a comunidade, canto hai de cada cousa: concertos sanitarios, hospitais públicos xestionados por empresas, seguros privados, escola concertada, FP e universidades privadas. As cifras van por habitante ou en porcentaxe, e os euros, descontada a inflación.

Centros privados de ensino: concertados (financiados con fondos públicos) e sen concerto. O seguro privado é a resposta dos enquisados do Barómetro Sanitario, que ten en conta o seguro individual e o de empresa.

Sanidade

Canto paga a sanidade pública a centros privados

Todas as comunidades derivan pacientes a clínicas privadas para probas, operacións ou especialidades concretas: son os concertos. En 2024 o conxunto das comunidades dedicoulles o 8,7 % do seu gasto sanitario. Cataluña (21,6 %) e Madrid (12,2 %) son as que máis. A liña marca o 15 %, o limiar que o exconselleiro vasco e exdirectivo da OMS Rafael Bengoa sitúa como o máximo que os sistemas europeos adoitan querer contratar fóra.

En euros por habitante e descontada a inflación, Madrid pasou de 67 € en 2002 a 224 € en 2024; o conxunto de comunidades, de 144 € a 176 €. O salto de Madrid coincide coa apertura dos hospitais de concesión de Torrejón (2011), Rey Juan Carlos (2012) e Villalba (2014), que a estatística si conta como concertos.

Estatística de Gasto Sanitario Público (Ministerio de Sanidad), gasto consolidado das comunidades autónomas. Concertos: asistencia comprada a centros alleos (hospitalaria, especializada, primaria, traslado de enfermos) e a outras administracións. Os dous últimos anos son provisionais. Cataluña: o seu peso alto vén da rede histórica de hospitais concertados sen ánimo de lucro (fundacións, ordes relixiosas, consorcios do SISCAT), non de empresas con ánimo de lucro. Comunitat Valenciana: a estatística non anota como concertos os pagamentos por habitante aos hospitais de concesión do modelo Alzira; o 4,0 % de 2024 non significa pouca privatización (ver «Como se leron estes datos»).

Privatizar o aseguramento: hospitais que cobran por habitante

Máis alá dos concertos, Madrid e a Comunitat Valenciana son as únicas comunidades que entregaron a empresas a atención completa de zonas enteiras: a administración paga á concesionaria unha cantidade fixa por cada habitante asignado e a empresa faise responsable da súa saúde. José Manuel Freire, profesor emérito da Escola Nacional de Sanidade, chámalle privatizar o aseguramento. Na Comunitat Valenciana chegou a cubrir o 18,1 % da poboación; tras as reversións iniciadas en 2018 queda o 2,9 % (só o Vinalopó, en Elche). En Madrid alcanza o 15,4 % (1.096.135 persoas en 2025, 622.396 delas en concesións por habitante e o resto na Fundación Jiménez Díaz, que cobra por acto).

Poboación asignada: a máis recente publicada por cada hospital ou consellería (memorias do SERMAS, decretos de reversión do DOGV); nos anos sen cifra oficial estímase mantendo o peso de cada hospital na súa comunidade, polo que a serie é aproximada. Ademais, o 24,2 % dos madrileños ten como hospital un dos construídos desde 2008 por empresas que cobran un canon durante 30 anos e xestionan os servizos non sanitarios (limpeza, cociña, mantemento); o seu persoal sanitario é público e non se contan na gráfica. O Catálogo Nacional de Hospitales clasifica os hospitais de concesión como públicos.

Madrid: a lista de espera que non se publica

Cada mes a Comunidade de Madrid publica cantos pacientes esperan unha primeira consulta, unha proba ou unha operación. Esa cifra conta só a quen xa ten data: se o servizo ten a axenda pechada, o paciente queda pendente de citar e non aparece. A memoria anual do SERMAS si os conta. A 31 de decembro de 2025 a lista completa era de 1.324.689 pacientes, 186 por cada 1.000 habitantes, e 366.603 deles non tiñan cita.

Quen non ten cita tampouco entra na demora media. Se se compara a demora que declara cada comunidade coa que lle correspondería polo tamaño da súa lista (unha recta axustada coas demais comunidades), Madrid sepárase do resto desde 2023: no seu último corte declara 68 días para unha primeira consulta cando a súa lista faría esperar uns 162, unha diferenza de 3,2 desviacións típicas.

Memoria anual do SERMAS (capítulo de lista de espera: 2015-2020 do PDF da memoria completa, desde 2021 dos seus ficheiros de datos abertos) e informes mensuais da Consellería de Sanidade. Probas: as 8 técnicas que detalla a memoria. Ata 2022 o total da memoria era bastante menor que o publicado no informe mensual de decembro (en 2022, 394.347 fronte a 555.026); desde 2023 os pacientes con cita da memoria coinciden co informe mensual, así que o salto de 2023 reflicte en parte ese cambio de criterio e a serie non debe lerse como continua. Demora esperada: para cada corte semestral do SISLE-SNS (Ministerio de Sanidad) axústase unha recta entre a taxa de pacientes por 1.000 habitantes e a demora media das demais comunidades. A lista de Madrid é maior que a de calquera outra, así que a súa demora esperada é unha extrapolación desa recta.

Ao non conseguir cita no seu hospital, moitos pacientes acaban noutro por libre elección, instaurada en 2009. O saldo (citas recibidas menos cedidas) dos hospitais de xestión privada pasou de 33.590 citas en 2014 a 225.575 en 2024; os de xestión pública perden case as mesmas.

Balance de libre elección da memoria do SERMAS e follas «Consultas Libre Elección» das memorias de cada hospital. Xestión privada: hospitais de concesión (Rey Juan Carlos, Infanta Elena, Villalba, Torrejón) e Fundación Jiménez Díaz. A Consellería non publica o algoritmo que ofrece os hospitais alternativos ao pedir cita, nin o que factura cada hospital por estes pacientes.

Quen pode, págase un seguro

A catedrática Rosa María Urbanos, primeira directora do Observatorio do SNS, sinala dous motivos para contratar un seguro privado: esperar menos e poder ir ao especialista sen pasar polo médico de familia. Segundo o Barómetro Sanitario, a poboación con seguro privado pasou do 17,2 % en 2018 ao 32,6 % en 2024; en Madrid, o 44,6 %.

Barómetro Sanitario (táboa 1 do informe do Ministerio de Sanidad «Evaluación de la sanidad privada en el sistema sanitario de España», decembro de 2025), seguro individual ou de empresa. Gasto dos fogares: Enquisa de Orzamentos Familiares do INE, grupo Sanidade (medicamentos, dentista, óptica, consultas e hospitalización pagadas directamente); non inclúe as primas dos seguros.

Hospitais privados dentro da rede pública

Moitos hospitais de titularidade privada traballan case en exclusiva para a sanidade pública: forman parte da súa rede ou substitúena por concerto. Segundo o informe do Ministerio de Sanidad de decembro de 2025, entre 2011 e 2023 o seu gasto creceu un 84,6 %, fronte ao 50,3 % dos hospitais públicos.

Catálogo Nacional de Hospitales (Ministerio de Sanidad): hospitais de dependencia privada, mutua ou sen ánimo de lucro que pertencen á rede de utilización pública ou teñen concerto substitutorio. Non inclúe os hospitais de concesión, que o catálogo conta como públicos.

Educación

Escola concertada e privada

No curso 2024-2025 o 33,2 % dos alumnos de infantil a FP estudaba nun centro privado en España, a maioría en concertados. Madrid (46,4 %) é a comunidade con máis alumnos en centros privados sen concerto: o 18,6 %, fronte ao 8,7 % de España.

Estatística das Ensinanzas non universitarias (Ministerio de Educación). No País Vasco e Navarra a concertada ten unha orixe histórica (ikastolas, cooperativas) e o seu peso baixa cos anos; en Madrid crece a privada sen concerto. No primeiro ciclo de infantil (0-2 anos), «concertado» inclúe calquera centro privado con algunha subvención.

Canto pagan as comunidades á concertada

En 2024 as administracións educativas dedicaron 176 € por habitante a concertos e subvencións a centros privados (euros de 2025), o 13,2 % do seu gasto. En Madrid a cifra pasou de 120 € en 2000 a 196 €, e o seu peso é xa o 17,9 %.

Estatística do Gasto Público en Educación (Ministerio de Educación), gasto liquidado. A partida inclúe tamén as subvencións a centros privados sen concerto e, desde 2017, as transferencias a universidades privadas.

FP: a privada crece onde falta a pública

Entre 2011-2012 e 2024-2025, os alumnos de FP de grao superior a distancia en centros privados pasaron de 1.582 a 97.565: hoxe son o 59,2 % de toda a FP superior a distancia. En familias como Sanidade a maioría dos alumnos de grao superior estuda na privada.

Familias con polo menos 5.000 alumnos de grao superior en España. Privada: concertada e sen concerto. O alumnado a distancia cóntase na comunidade onde ten a sede o centro, por iso unhas poucas comunidades concentran a FP en liña.

Universidades privadas

No curso 2024-2025 o 18,7 % dos estudantes de grao presencial ía a unha universidade privada en España, e o 32,8 % en Madrid. No máster, contando o ensino a distancia, a privada xa é maioría: o 55,2 % en 2025-2026, fronte ao 20,2 % de 2010-11. Hai 45 universidades privadas con actividade, 13 máis que en 2015-2016.

Estatística de Estudantes Universitarios (Ministerio de Ciencia, Innovación y Universidades). Os estudantes cóntanse na comunidade da universidade; as universidades a distancia (UNIR, VIU, UOC, UDIMA...) concéntranse en poucas comunidades, por iso a clasificación usa o ensino presencial. O último curso é provisional.

O gasto que non sae no orzamento

Un orzamento di canto pensa gastar un goberno; a conta xeral, canto gastou de verdade. En Madrid a diferenza concéntrase no que se paga aos hospitais privados. En 2024 o SERMAS orzou 803 millóns para a Fundación Jiménez Díaz e os catro hospitais de concesión, e acabou pagando 1.756. En conxunto, o SERMAS gastou un 33,8 % máis do orzado. A partida de xuros de demora, que se pagan cando as facturas e liquidacións se aboan tarde, tiña 5,0 millóns e rematou en 45,6.

Que empresas levan o diñeiro

Co desagregado por hospital da conta xeral pódeselle poñer nome a quen cobra. En 2024 o SERMAS pagou 1.611 millóns a Quirónsalud pola Fundación Jiménez Díaz e os seus tres hospitais de concesión (236 € por madrileño), o 78 % de todo o que pagou a empresas sanitarias privadas; en 2016 foron 495 millóns.

Conta Xeral da Comunidade de Madrid: gasto executado (obrigas recoñecidas) no subconcepto de cada hospital de xestión privada, asignado á empresa que o controlaba ese ano (Torrejón: Sanitas e Asisa ata 2018, Ribera Salud desde decembro de 2018). Cada ano inclúe as liquidacións de anos anteriores que se pagan nel, por iso hai saltos. «Outras empresas»: o resto de concertos con entidades privadas (diálise, ambulancias, probas, laboratorios...), cuxa empresa non figura na conta. Non inclúe o canon dos hospitais construídos por concesión de obra.

O diñeiro que falta cóbrese durante o ano con modificacións de crédito. En 2024 o SERMAS recibiu 3.120 millóns en transferencias de crédito. Ese ano, as partidas da Administración da Comunidade orzadas sen destino concreto, «imprevistos e insuficiencias» e o fondo de continxencia, cederon 2.597 millóns.

Cando un servizo se presta sen contrato en vigor ou sen a fiscalización previa, o pagamento ten que legalizarse despois cunha convalidación do Consello de Goberno. A Cámara de Cuentas advirte que o seu abuso debilita o control. As referencias dos acordos recollen 586 convalidacións en 2021 e 92 en 2025; entre 2019 e 2025, as de Sanidade sumaron 819 por 2.062 millóns (euros de 2025).

Conta Xeral da Comunidade de Madrid (Intervención General): liquidación do orzamento de gastos de cada entidade por subconcepto (2016 en diante; 2015 non se publica en PDF) e nota de modificacións de crédito. As transferencias de crédito suman cero no conxunto da Comunidade: o que recibe unha partida cédeo outra. Cataluña: execución mensual do orzamento da Generalitat (datos abertos). Convalidacións: referencias oficiais dos acordos do Consello de Goberno desde 2004, co importe que cita cada acordo; son un resumo e quedan algo curtas (189 en 2024, fronte ás 209 que conta a Cámara de Cuentas no seu informe da Conta Xeral). A Agencia Madrileña de Atención Social e a Agencia de Vivienda Social non publican a súa nota de modificacións.

Os contratos menores (ata 15.000 euros sen IVE en servizos e subministracións) adxudícanse sen concurso. Comprar o mesmo ao mesmo provedor en varios contratos menores dentro do mesmo ano pode ser unha forma de esquivar o concurso. A Comunidade de Madrid só permite descargar os seus tras un captcha, así que a táboa usa os datos abertos dos servizos de saúde de Andalucía e Cataluña: a porcentaxe do importe que está en grupos do mesmo órgano, mesmo provedor e obxecto parecido que superan o limiar.

Plataforma de Contratación da Junta de Andalucía (órganos sanitarios; o Servicio Andaluz de Salud sepárase por provincia) e Plataforma de servizos de contratación pública de Cataluña (Departament de Salut e ICS, con detalle desde 2023). Obxecto parecido: mesmas primeiras palabras do título en Andalucía e mesmo CPV de tres cifras en Cataluña; limiar de 15.000 euros (40.000 en obras) sen IVE, segundo a Lei de Contratos do Sector Público de 2017. É un sinal para revisar, non unha proba de fraccionamento: un órgano que compra para moitos hospitais (SAS, ICS) acumula compras lexítimas ao mesmo provedor. Informes oficiais: Cámara de Cuentas de Madrid sobre contratación menor e sobre a Conta Xeral de 2024.

Como se leron estes datos

As administracións publican cifras resumidas que a miúdo deixan fóra o importante. Nesta páxina seguiuse un método para non quedar na superficie, con documentos oficiais en todos os casos:

• Ir ao documento completo. A estatística de gasto sanitario dá unha porcentaxe de concertos; as súas táboas por comunidade e partida ensinan que na Comunitat Valenciana os pagamentos ás concesións non están aí: as súas compras de bens e servizos pesan uns 10 puntos máis que a media do resto, da orde do que custaban as concesións, e en 2018, ao volver La Ribera á xestión pública, o gasto en persoal subiu de golpe sen que baixase esa partida. É un indicio que só confirmarían o orzamento liquidado da Conselleria ou un informe da Sindicatura de Comptes.
• Ler a definición de cada indicador. O Catálogo Nacional de Hospitales chama públicos aos hospitais de concesión; a partida educativa de concertos inclúe subvencións a centros sen concerto; a FP e a universidade a distancia cóntanse onde está a sede.
• Comparar cun ano base, en euros constantes e por habitante, para separar o crecemento real do que só reflicte prezos e poboación.
• Desagregar. O total de FP agocha familias como Sanidade, onde a privada é maioría; o total universitario agocha o máster.
• Comparar o informe de difusión coa rendición de contas. O informe mensual de listas de espera de Madrid conta só a quen ten cita; a memoria anual do SERMAS conta tamén a quen espera sen ela.
• Contrastar coas demais comunidades. Se a demora media dunha comunidade non casa co tamaño da súa lista de espera, algo queda fóra do cálculo.
• Orzamento fronte a conta xeral. As partidas que se orzan curtas a sabendas complétanse durante o ano con modificacións de crédito, e a conta xeral di de onde sae o diñeiro.
• Seguir os fluxos, non só os totais. O saldo da libre elección di que hospitais gañan pacientes e cales os perden; as convalidacións e os contratos menores repetidos sinalan gasto feito fóra do procedemento ordinario.

Fontes e notas

• Ministerio de Sanidad – Estadística de Gasto Sanitario Público (contas satélite, clasificación económica e funcional por comunidade).
• Ministerio de Sanidad – Catálogo Nacional de Hospitales.
• Ministerio de Sanidad – Evaluación de la sanidad privada en el sistema sanitario de España (decembro de 2025), co Barómetro Sanitario.
• Hospitais de xestión privada: táboa elaborada para SpainFacts cos decretos de reversión do DOGV, as memorias dos hospitais do SERMAS e, cando non hai dato oficial, prensa con cita; cada fila leva a súa fonte na táboa descargable.
• Comunidad de Madrid – Memorias del Servicio Madrileño de Salud (lista de espera a 31 de decembro e libre elección, tamén nas memorias de cada hospital) e informes mensuais de listas de espera; SISLE-SNS (Ministerio de Sanidad) para comparar coas demais comunidades.
• Comunidad de Madrid – Cuenta General (Intervención General: liquidación do orzamento e modificacións de crédito por entidade), referencias dos acordos do Consello de Goberno e Generalitat de Catalunya – execución do orzamento.
• Contratos menores: Junta de Andalucía – contratación menor e Generalitat de Catalunya – Plataforma de serveis de contractació pública.
• INE – Enquisa de Orzamentos Familiares (gasto en sanidade por persoa).
• Ministerio de Educación – EDUCAbase: Estatística das Ensinanzas non universitarias e Estatística do Gasto Público en Educación.
• Ministerio de Ciencia, Innovación y Universidades – Estadística de Estudiantes Universitarios e Registro de Universidades, Centros y Títulos.
• Contexto: reportaxes de elDiario.es «De pacientes a clientes» (14-02-2026) e «El Gobierno trata de levantar un muro contra la privatización desaforada en sanidad y educación» (13-02-2026); as declaracións de Freire, Bengoa e Urbanos proceden da primeira. Ningunha cifra da páxina sae delas.
• Deflactor: IPC medio anual do INE. Poboación: INE.

Datos actualizados hai 8 minutos