Liberdade de prensa e pluralismo
Liberdade de prensa e pluralismo
Poden os xornalistas traballar en España sen presións e hai variedade de medios independentes? Varias organizacións internacionais avalíano cada ano con índices comparables entre países. Esta páxina reúne os catro principais e sitúa España entre os 27 países da UE: a Clasificación Mundial da Liberdade de Prensa de Reporteiros Sen Fronteiras, o Media Pluralism Monitor do Instituto Universitario Europeo, os indicadores de medios de V-Dem e as alertas da plataforma do Consello de Europa para a protección do xornalismo.
Como ler esta páxina
Son valoracións desas organizacións, feitas con cuestionarios a xornalistas, académicos e expertos, non medicións directas. Cada unha mira cousas distintas: RSF, as condicións para exercer o xornalismo; o Media Pluralism Monitor, os riscos para o pluralismo (leis, concentración da propiedade, independencia, acceso); V-Dem, a censura, o acoso e o nesgo; o Consello de Europa, casos concretos de ameazas que rexistran organizacións de xornalistas.
Os métodos cambian cos anos e as diferenzas de poucos puntos ou postos non adoitan ser significativas. O que importa é a tendencia e a distancia coa UE.
Evolución
Evolución · porcentaxe
Evolución · / 100
Evolución · por 10 millóns de hab.
Clasificación Mundial da Liberdade de Prensa
Reporteiros Sen Fronteiras (RSF) clasifica cada ano uns 180 países segundo as condicións para exercer o xornalismo, a partir dun cuestionario a xornalistas, académicos e defensores de dereitos humanos e da súa propia conta de agresións a xornalistas. España ocupa o posto 29 de 180 na edición de 2026 e o 17.º dos 27 países da UE. O seu mellor posto foi o 23 (edición 2025) e o peor, o 44 (2009).
No eixe, un número máis alto é unha posición peor. As bandas de fondo marcan o partido do Goberno central (PSOE ou PP) só como referencia temporal: a clasificación valora todo o país, non só o Goberno. Cada edición publícase na primavera e valora sobre todo o ano anterior. O número de países clasificados pasou de 139 en 2002 a 180, así que os postos dos primeiros anos non son de todo comparables.
Os cinco indicadores de RSF
Desde 2022 RSF desagrega a puntuación en cinco indicadores: contexto político (presións do poder político e apoio á independencia dos medios), económico (sustentabilidade dos medios, concentración, reparto de axudas e publicidade pública), marco legal (leis e a súa aplicación), contexto social (respecto social aos xornalistas, presións de grupos) e seguridade (agresións, ameazas, detencións). En 2026, o mellor posto de España é en Seguridad de los periodistas (1.º do mundo) e o peor en Contexto económico (40.º).
Edición a edición
Posto de España en cada edición e partido que gobernaba o 1 de xullo do ano que valora esa edición. É unha descrición do calendario, non unha atribución: a valoración recolle tamén a actuación de comunidades, tribunais, empresas de medios e outros actores.
Risco para o pluralismo dos medios
O Media Pluralism Monitor (MPM) do Centre for Media Pluralism and Media Freedom (Instituto Universitario Europeo, Florencia) avalía cun equipo de investigadores de cada país unhas 200 preguntas agrupadas en catro áreas. O resultado é un risco de 0 a 100 %: máis alto é peor. Na edición MPM2026, o risco global de España é do 53 % (banda Medio-alto).
- Protección fundamental: liberdade de expresión, dereito á información, condicións e seguridade dos xornalistas e independencia do regulador.
- Pluralidade do mercado: transparencia da propiedade, concentración, viabilidade económica dos medios e influencia comercial no que publican.
- Independencia política: control político dos medios, independencia dos medios públicos, reparto da publicidade institucional e das axudas, autonomía editorial.
- Inclusión social: acceso de minorías, comunidades locais, mulleres e persoas con discapacidade, e alfabetización mediática.
España fronte á media da UE
A media da UE é a media simple dos 27 países que hoxe a forman, nas edicións nas que o MPM os avaliou a todos. Na edición MPM2026, España tiña máis risco que a media en 3 das catro áreas.
O cuestionario cambia en cada edición, así que os saltos de poucos puntos entre edicións non sempre reflicten cambios reais. Non houbo edicións en 2018 nin 2019 (a MPM2020 cobre 2018 e 2019).
Censura, acoso e nesgo segundo V-Dem
O proxecto V-Dem (Universidade de Gotemburgo) pídelles cada ano a varios expertos por país que valoren, entre outras cousas, se o Goberno intenta censurar a prensa, se se acosa a xornalistas, se os medios se autocensuran e se teñen nesgo contra a oposición. Cun modelo estatístico convérteo en puntuacións comparables entre países e anos, e resúmeo nun índice de liberdade de expresión de 0 a 100.
Estes catro indicadores están na escala do modelo de V-Dem (máis ou menos de -4 a +4): canto máis alto, máis liberdade (menos censura, menos acoso, menos autocensura, menos nesgo). En 2025:
Alertas do Consello de Europa
A Plataforma do Consello de Europa para a protección do xornalismo e a seguridade dos xornalistas publica alertas sobre ameazas graves á liberdade de prensa (agresións, detencións, acoso, demandas abusivas, presións políticas) que rexistran as súas organizacións socias, como a Federación Europea de Xornalistas ou RSF. Os Estados poden responder a cada alerta. Entre 2015 e 2025 publicáronse 57 alertas sobre España, 8 delas sen resposta do Estado. Para comparar países de tamaño distinto cóntanse por cada 10 millóns de habitantes.
Unha conta baixa non significa necesariamente menos problemas: depende de que casos deciden rexistrar as organizacións socias e de canta presenza teñen en cada país.
Metodoloxía e fontes
- Clasificación Mundial da Liberdade de Prensa, Reporteiros Sen Fronteiras, ficheiros CSV de cada edición (2002-2010 e desde 2012; a de 2012 cobre 2011-2012). Reprodúcense tal cal o posto e a puntuación oficiais, citando RSF, sen medias nin cálculos propios (as condicións de uso de rsf.org reservan todos os dereitos). As puntuacións de tres etapas non son comparables: 2002-2012 (escala sen teito, 0 = mellor), 2013-2021 (0-100) e desde 2022 (nova metodoloxía con cinco indicadores). O posto na UE é só a orde dos postos oficiais entre os 27 países que hoxe a forman.
- Media Pluralism Monitor, Centre for Media Pluralism and Media Freedom (Instituto Universitario Europeo), licenza CC BY 4.0. Edicións MPM2016, MPM2017 e MPM2020 en diante (non houbo MPM2018 nin MPM2019); a edición N valora o ano N-1. Edicións pasadas transcritas dos informes país en PDF do repositorio Cadmus e a última das fichas por país do CMPF. Na MPM2025 só se dispón do dato de España. Risco global: o publicado polo CMPF ou, nas edicións que non o publicaban, a media simple das catro áreas (como o calcula o CMPF desde 2022). Ata a MPM2024 había tres bandas de risco (baixo, medio, alto) e desde a MPM2025, seis.
- V-Dem (Varieties of Democracy, Universidade de Gotemburgo), vía Our World in Data: censura gobernamental (v2mecenefm), acoso a xornalistas (v2meharjrn), autocensura (v2meslfcen) e nesgo dos medios (v2mebias), estimación central do modelo de medida; e índice de liberdade de expresión (0-1, multiplicado por 100). Licenzas CC BY-SA 4.0 (V-Dem) e CC BY 4.0 (OWID). Media da UE: media simple dos países membros actuais, só nos anos con dato de polo menos o 90 %.
- Alertas, Plataforma do Consello de Europa para a protección do xornalismo e a seguridade dos xornalistas, conta por país e ano desde 2015 (ano da alerta segundo o portal), coa poboación media anual de Eurostat. O estado de cada alerta (respondida, resolta) é o da data de descarga.
- Ningún destes índices mide audiencias nin calidade dos medios. Para o diñeiro público que reciben os medios, ver Diñeiro público nos medios.