Lege-dekretuak

📜 Lege-dekretuak: dekretuz gobernatzea

Errege lege-dekretua Gobernuak, eta ez Gorteek, onartzen duen lege-mailako araua da. Konstituzioak (86. art.) aparteko premia larriko kasuetan baino ez du baimentzen, zenbait gai ukitzea debekatzen dio (oinarrizko eskubideak, Estatuko erakundeak, hauteskunde-araubidea…) eta Kongresuak hurrengo 30 egun baliodunetan baliozkotu edo indargabetu behar du. Orri honek, Estatuko Aldizkari Ofizialarekin, Gobernu bakoitzak zenbat onartzen dituen eta legegintzaren zer zati egiten den bide horretatik kontatzen du.

Zenbat onartzen diren urtero

Urtero onartutako lege-dekretuak, urte horretan denbora gehien gobernatu zuen presidentearen alderdiaren arabera koloreztatuta. 2026: urtean orain artekoa baino ez dago.

Lege-dekretuen kopurua ez dago gobernatzen duenaren mende soilik: dekretu gehien dituzten urteak krisiekin bat etortzen dira askotan (2012, finantza-krisiaren erdian; 2020, pandemiarekin), eta hauteskunde-urteek, Gorteak urtearen zati batean desegita daudela, lege gutxiago dituzte eta, beraz, lege-dekretuen ehuneko handiagoa.

Legegintzaren zer zati egiten den dekretuz

Urtero zenbat legegintza onartzen denaren mende ez egoteko, grafikoak Estatuko lege-mailako arau guztien gainean lege-dekretuek duten ehunekoa erakusten du (lege-dekretuak gehi Gorteen legeak eta lege organikoak). % 50ek esan nahi du Gorteetan onartutako lege bakoitzeko Gobernuak lege-dekretu bat onartu zuela.

Gobernuka

Lege-dekretu bakoitza Ministroen Kontseiluak onartu zuen egunean (tituluan agertzen den data) kargu zegoen presidenteari egozten zaio. Iraupen desberdineko agintaldiak alderatzeko, taulak gobernatutako urteko batez bestekoa ematen du.

Alderdika: behatuak eta esperotakoak

Besterik gabe zenbatzeak gutxien gobernatu duenari egiten dio mesede. Taulak alderdi bakoitzaren lege-dekretuak alderatzen ditu 1977az geroztik Gobernu guztiek erritmo berean onartu izan balituzte esperoko liratekeenekin, bakoitzak gobernatu duen denboraren arabera banatuta. 1eko ratioa da esperotakoa; 2, bikoitza; 0,5, erdia.

PSOEk gobernatutako denboragatik legokiokeen lege-dekretuen 0,91 aldiz onartu ditu, PPk 1,00 aldiz eta UCDk 1,47. Alderaketa horrek muga garrantzitsu bat du: lege-dekretuaren erabilera urteekin hazi da, eta, beraz, Gobernu berrienak kaltetuta ateratzen dira lehenengoen aldean. Horregatik, komeni da garai bereko alderaketari ere begiratzea: 1997tik, presidente bakar batek gobernatutako urte osoetan, PP eta PSOE txandakatu egin dira boterean.

Baliozkotuak eta indargabetuak

Kongresuak lege-dekretu bakoitza bozkatu behar du argitaratu eta hurrengo 30 egun baliodunetan. Baliozkotzen badu, indarrean jarraitzen du (eta, gainera, lege-proiektu gisa izapidetu dezake zuzenketak egiteko); indargabetzen badu, indarrean egoteari uzten dio. 1979tik, Kongresuak 16 lege-dekretu indargabetu ditu. 15 kasutan ez da Kongresuaren ebazpena aurkitu BOEn: 4 azken 60 egunetakoak dira (bozkatzeko zain), eta gainerakoak, batez ere lehen urteetakoak, ebazpena ez baitzen beti titulu horrekin argitaratzen BOEn.

Lege-dekretu guztiak

Metodologia eta iturriak

• Iturria: Estatuko Aldizkari Ofizialaren eguneroko sumarioak, datu irekien APIa, 1977ko uztailetik. I. ataleko (Estatuburutza) errege lege-dekretuak eta legeak hartzen dira, bai eta lege-dekretu bakoitzaren baliozkotzea edo indargabetzea argitaratzeko agintzen duten Diputatuen Kongresuaren ebazpenak ere. Arau bakoitza behin zenbatzen da, BOEk hainbat zatitan argitaratzen badu ere.
• Data eta Gobernua: data xedapenarena da (Ministroen Kontseiluarena, tituluan agertzen dena), ez argitalpenarena; dekretua egun horretan kargu zegoen presidenteari egozten zaio, jardunean bazegoen ere. Presidentetzak: Adolfo Suárez (UCD) 1981eko otsailaren 26ra arte, Leopoldo Calvo-Sotelo (UCD), Felipe González (PSOE), José María Aznar (PP), José Luis Rodríguez Zapatero (PSOE), Mariano Rajoy (PP) eta Pedro Sánchez (PSOE; Unidas Podemosekin koalizioan eta gero Sumarrekin, 2020ko urtarriletik).
• Lege-maila: ehunekoak lege-dekretuak Gorteen legeekin eta lege organikoekin alderatzen ditu (aurrekontuetakoa barne). Ez ditu barne hartzen legegintzako dekretuak (Gobernuak Gorteen eskuordetzaz onartzen dituen testu bateginak), ezta autonomia-erkidegoetako legeak ere.
• Esperotakoak: 1977ko uztailaren 5etik aurrerako lege-dekretuen guztizkoa, alderdi bakoitzak denbora horren zer zatitan gobernatu zuen biderkatuta. Erritmo konstantea suposatzen du, eta hori ez da gertatzen (ikus testua).
• Baliozkotzea: Konstituzioa baino lehen (1978ko abenduaren 29a) lege-dekretuek ez zuten Kongresuaren baliozkotzerik behar; horregatik, egoeren zenbaketak 1979an hasten dira.
• Nazioarteko alderaketa: ez da sartzen. Herrialde bakoitzak figura desberdinak ditu (decreti-legge Italian, ordonnances Frantzian, medidas provisórias Brasilen…) eta ez dago estatistika ofizial homogeneorik.